Overgewicht bij kinderen

door drs. E. van der Wel

Regelmatig duiken er berichten op in de media dat het overgewicht in Nederland toeneemt. Als men kijkt op straat of in het zwembad, ziet men dat de krant gelijk heeft: overgewicht neemt toe, ook bij kinderen. Kinderen worden dikker en kinderen worden op jongere leeftijd dikker. Enkele cijfers: in 25 jaar tijd verdubbelde het aantal kinderen met overgewicht tussen 5 en 15 jaar van 9% naar 18%.
Overigens is het bij volwassenen nog erger: in Engeland kampt nu 30-40% met overgewicht en 20% met obesitas.

OORZAAK:
De algemene verklaring voor de stijging in overgewicht: te weinig bewegen en een slecht eetpatroon.
Dit klopt ook wel. Denk maar eens aan het feit dat 1 glas frisdrank 7 suikerklontjes bevat. Een kind is uren bezig om die calorieën te verbranden. Overigens bevat vruchtensap ook veel suiker.
Kinderen bewegen ook steeds minder. In de media was er even sprake van dat kinderen helemaal niet minder bewegen. Maar het bleek dat veel bewegingsonderzoek niet correct wordt uitgevoerd en dat kinderen wel degelijk minder bewegen. En hoe dikker het kind, hoe minder het blijkt te bewegen.

Maar er zijn meer, onvermoede redenen voor overgewicht. Hieronder volgen er een paar.

Onvermoede factor no.1: te weinig slapen
Hoe meer een kind slaapt, hoe meer groeihormoon het maakt. Groeihormoon zorgt ervoor dat er meer spierweefsel wordt gevormd en vetweefsel wordt afgebroken! In de loop van de jaren zijn kinderen helaas korter gaan slapen. Dit verhoogt de kans op overgewicht.

Onvermoede factor no.2: kunstmatige zoetmiddelen
In het gevecht tegen de calorieën heeft de industrie zijn best gedaan om lekker (lees: zoet) voedsel te produceren dat weinig calorieën bevat. Aspartaam is zo’n ‘lekkermaker’. Aspartaam bestaat uit asparaginezuur, wat een zelfde werking heeft als glutamaat (zie hieronder) omtrent het verzadiverzadigingscentrum. Bij onderzoek blijkt dat Aspartaam overgewicht geeft bij proefdieren. Dit is wrang aangezien veel mensen frisdrank light met Aspartaam drinken om minder suiker binnen te krijgen en om overgewicht te voorkomen. Wat erger is: Aspartaam geeft bij diabeten versnelde diabetische beschadigingen zoals zenuwschade, lensvertroebeling etc. Veel mensen met overgewicht zijn (pre)diabeet en gebruiken daarom Aspartaam …. Als deze patiënten stoppen met Aspartaam innemen, verdwijnen vaak de verschijnselen.

Onvermoede factor no.3: smaakversterkers
Een derde onvermoede oorzaak van overgewicht is de smaakversterker monosodium glutamaat (MSG, VeTsin, E621 etc). Bij muizen geven smaakversterkers overgewicht. Glutamaat is een stof die zenuwen extra prikkelbaar maakt. Daardoor worden o.a. smaken levendiger. Maar te sterk geprikkelde zenuwcellen kunnen, naast veel andere problemen, ook het eetgedrag doen ontremmen. Hierdoor kunnen kinderen (en volwassenen) blijven eten, wat te grote calorie inname bevordert. Helaas zit in zeer veel voorverpakte producten smaakversterker. Hoe goedkoper het voedsel, hoe meer smaakversterkers erin zitten. Vooral aan kant-en-klaar voedsel wordt het veel toegevoegd zodat het nog ergens naar smaakt. Glutamaat zit ook in voedingsstoffen waar je niet zo snel aan denkt: Eiwit-hydrolysaten (gemodificeerd eiwit, caseïnaat etc) en stoffen om appels een glanzend uiterlijk te geven.

Onvermoede factor no. 4: te weinig zonlicht
Zonlicht zorgt voor de aanmaak van MSH (Melanocyt Stimulerend Hormoon) wat ervoor zorgt dat wij bruin worden. MSH remt ook de eetlust. Zo zorgt zonlicht er indirect voor dat wij minder eten. De kinderen van tegenwoordig komen veel minder buiten dan vroeger.

Onvermoede factor no. 5: lege calorieën
Om suiker of vet te kunnen verbranden is er een passende hoeveelheid B-vitaminen, magnesium en carnitine nodig. In snoep, koek en gebak komt dat niet voor. Daardoor kan het voedsel niet worden omgezet in energie. Opgenomen vet, suiker of eiwit kan echter niet meer worden uitgescheiden en daarom wordt het dan maar omgezet in vet. Ondertussen hebben de cellen in het lichaam onvoldoende energie. De hersenen vertalen dat als ‘honger’ en zo kunnen onrust (voedselzoek gedrag) en vreetbuien ontstaan.

PROBLEEM
De vraag is of overgewicht een probleem is. In vroegere tijden was je immers veel beter af als je te dik was. Deze mensen overleefden in tijden van honger, de magere mensen niet. Dus is overgewicht een probleem?

Het antwoord is ondubbelzinnig: ja, overgewicht is een groot probleem.

Natuurlijk ben je in perioden van schaarste beter af als je te dik aan die periode begon. Maar als die hongerperiodes er niet zijn, ben je nog beter af zonder overgewicht. Vetweefsel is namelijk geen onschuldige opslagplaats maar actief weefsel dat de hele regulatie van het lichaam in de war kan sturen.

Om te beginnen is vetweefsel niet zo gevoelig voor insuline. Spieren zijn veel gevoeliger voor insuline. Dat betekent concreet dat een gespierde persoon met een minimale hoeveelheid insuline zijn suikers uit een bepaalde maaltijd kan verwerken. Dat is goed nieuws voor zijn pancreas.
Als iemand overgewicht heeft, heeft het vet meestal de plaats van zijn spieren ingenomen. In dat geval bestaat het lichaam voor een groot deel uit insuline- ongevoelig weefsel en zal de pancreas veel harder moeten werken om de suikers uit dezelfde maaltijd uit de bloedbaan te verwijderen. Slecht nieuws voor zijn pancreas dus.
Dit effect wordt nog versterkt doordat het vetweefsel ontstekingshormonen (Interleukine 6 en cortisol) blijkt af te geven. Deze hormonen maken de weefsels nog insuline resistenter, waardoor de pancreas nog veel harder moet werken. Veel te hard, eigenlijk. Het gevolg is dat 1 op de 3 dikke kinderen in het voorstadium van ouderdomsdiabetes verkeert, vele dikke kinderen hebben (nota bene) al ouderdomsdiabetes, een vorm van diabetes die vroeger pas na het 60ste levensjaar begon.

Het voorstadium van diabetes leidt in 5 tot 10 jaar tot echte diabetes, en dat is onomkeerbaar. Als iemand zo jong diabeet wordt, zal deze persoon ook jong leiden aan diabetische complicaties en jong overlijden.
Er speelt nog een probleem: insuline is een soort groeihormoon. Bij langdurig hoge insulinespiegels zie je eiwit-aangroei rond de capillairen, de kleinste vaten, ontstaan. Het basale membraan kan tot 90x dikker worden. Met een klein beetje verbeelding kan men zich voorstellen wat dat betekent voor de aanvoer van voedsel, zuurstof en afvoer van afvalstoffen naar/van cellen. Het hele lichaam lijdt mee bij overgewicht.

Nieuwsgierig geworden naar de rest? Neem dan een abonnement en u krijgt het blad ieder kwartaal thuisgestuurd, of bestel dit tijdschrift.

Overgewicht bij kinderen

Actueel